Rehber
Radyatör Hesabı: Radyatör Seçimi Nasıl Yapılır?
Radyatör hesabı, her odanın ısı kaybını bulup bu kaybı sistemin gerçek su sıcaklığında karşılayacak radyatör tipini ve büyüklüğünü belirlemektir. Ev kullanıcısı için pratik bir yöntem, proje için ise hesap cetvelleriyle yapılan ayrıntılı bir yöntem vardır.
Heinfer · · Güncelleme:
Radyatör hesabı neye dayanır?
- Isı kaybı: Binanın dış duvar, pencere, kapı, çatı ve döşeme gibi elemanlarından dışarı kaçan ısı.
- Oda boyutu ve kullanımı: Hacim, kullanım amacı ve odadaki ısı kaynakları (cihazlar, kalabalık).
- Sıcaklık farkı: İç ve dış ortam arasındaki fark büyüdükçe ısıtma sisteminden istenen güç artar.
- Yalıtım: İyi yalıtılmış binada aynı oda için daha küçük radyatör yeter.
- Su sıcaklığı: Radyatörün verdiği güç, kombi veya kazanın çalışma sıcaklığına bağlıdır.
Bu etkenlerden yola çıkarak her oda için radyatörün tipi ve boyu belirlenir. Projeli binalarda hesabı ısıtma ve havalandırma alanında çalışan makine mühendisleri yapar.
Ev kullanıcısı için pratik yöntem
En basit yöntem, metrekare başına bir ısı ihtiyacı kabul etmektir. Örneğin yalıtımı zayıf bir binada metrekare başına 150 W kabul edilirse:
- 30 m² × 150 W/m² = 4.500 W
- Metre başına yaklaşık 1.800 W veren bir radyatörle: 4.500 ÷ 1.800 = 2,5 m
Aynı ihtiyacı dilimli bir radyatörle karşılamak için gücü dilim başına düşünmek daha doğrudur. VST PLUS 500 ΔT50’de 123,6 W/dilim verdiğinden 4.500 W için 4.500 ÷ 123,6 = 36,4, yani 37 dilim gerekir. 150 W/m² yüksek bir kabuldür; yalıtımlı binalarda gerçek ihtiyaç bunun belirgin biçimde altında kalır. Bu nedenle pratik yöntem yalnızca kaba bir ön fikir verir.
Ayrıntılı hesap ve hesap cetvelleri
Tesisat projelerinde radyatör seçimi bir dizi cetvelle yapılır. Her mahal için ayrı satır açılır ve sonuçlar bir sonraki cetvele aktarılır:
- Isı kaybı cetveli: Mahallerin yönü, duvar ve döşeme kalınlıkları, dış duvar, döşeme ve pencere alanları ile malzemelerin ısı geçirgenliği kullanılarak her odanın kaybı hesaplanır.
- Radyatör ve teferruat cetveli: Bulunan kayba göre radyatör tipi ve büyüklüğü seçilir, mimari projede yeri belirlenir.
- Özel direnç (kayıp değerleri) cetveli: Dirsek, S parçası, ayrılma ve vana gibi elemanların suyun akışını zorlaştırarak yol açtığı basınç kayıpları hesaplanır.
- Boru hesabı cetveli: Boru parçaları numaralandırılır; her parçanın taşıdığı ısı, su hızı, uzunluk ve sürtünme kaybı yazılarak boru çapları belirlenir.
Pratik yöntemler bu ayrıntılı hesaplardan türetilmiş ortalama değerlere dayanır. Değişim işlerinde ve ön boyutlandırmada yeterlidir; yeni binada proje hesabının yerini tutmaz.
Pratik hesap I: bölge katsayısıyla
Bu yöntemde iki şey belirleyicidir: bölgesel ısı kaybı katsayısı ve odanın binadaki konumu.
- Radyatör konacak odanın alanı ve yüksekliği ölçülür, hacmi bulunur.
- Hacim başına katsayı seçilir: 1. bölge 30, 2. bölge 45, 3. bölge 60 kcal/h·m³.
- Oda teras altında, bodrumda ya da çatı katındaysa katsayıya 15 kcal/h·m³ eklenir.
- Bulunan kayıp watta çevrilir (× 1,163) ve radyatörün çalışma sıcaklığındaki gücüne bölünür.
Örnek: İstanbul’da 25 m² salon
İstanbul’da (2. bölge) dört katlı bir binanın ikinci katında, 5 m × 5 m = 25 m² alanlı ve 2,80 m tavan yüksekliğine sahip bir salon:
- Hacim: 25 × 2,80 = 70 m³
- Isı kaybı: 70 × 45 = 3.150 kcal/h
- Watt karşılığı: 3.150 × 1,163 ≈ 3.663 W
Radyatör, kataloğa ve kombinin çalışma sıcaklığına göre seçilir. VST PLUS 500 ile:
| Çalışma koşulu | Dilim gücü | Hesap | Seçim |
|---|---|---|---|
| 90/70 °C, oda 20 °C (ΔT60) | 157,9 W | 3.663 ÷ 157,9 = 23,2 | 24 dilim |
| 75/65 °C, oda 20 °C (ΔT50) | 123,6 W | 3.663 ÷ 123,6 = 29,6 | 30 dilim |
| 70/50 °C, oda 20 °C (ΔT40) | 91,6 W | 3.663 ÷ 91,6 = 40,0 | 41 dilim (pay ile) |
Aynı salon için gereken dilim sayısının 24’ten 41’e çıkması, hesapta su sıcaklığını yazmanın neden zorunlu olduğunu gösterir. Panel radyatör kullanılacaksa da aynı mantık geçerlidir: seçilen panelin föyünde, sistemin sıcaklık koşulundaki metre başına güç bulunur ve kayıp bu değere bölünür.
Pratik hesap II: tablo yöntemi
Bu yöntemde önce binanın durumuna göre bir kcal/h·m³ değeri seçilir. Örneğin beş katlı bir binanın ara katındaki (üçüncü kat), duvarları yalıtımsız, tek camlı, güney cepheli bir daire için 50 kcal/h·m³ alınabilir. Ardından oda alanı ile bu değerin kesiştiği hücre tablodan okunur. Aşağıdaki tablo 2,70 m tavan yüksekliği için hesaplanmıştır (kcal/h):
| Alan | 40 | 45 | 50 | 55 | 60 |
|---|---|---|---|---|---|
| 4 m² | 432 | 486 | 540 | 594 | 648 |
| 6 m² | 648 | 729 | 810 | 891 | 972 |
| 8 m² | 864 | 972 | 1.080 | 1.188 | 1.296 |
| 10 m² | 1.080 | 1.215 | 1.350 | 1.485 | 1.620 |
| 12 m² | 1.296 | 1.458 | 1.620 | 1.782 | 1.944 |
| 15 m² | 1.620 | 1.823 | 2.025 | 2.228 | 2.430 |
| 20 m² | 2.160 | 2.430 | 2.700 | 2.970 | 3.240 |
12 m²’lik oturma odası ve 50 kcal/h·m³ için tablo 1.620 kcal/h verir; bu da yaklaşık 1.884 W eder. VST PLUS 500 ile 90/70 °C sistemde 1.884 ÷ 157,9 = 11,9, yani 12 dilim; 75/65 °C sistemde 1.884 ÷ 123,6 = 15,2, yani 16 dilim seçilir. Panel radyatör kullanılacaksa ilgili föyün metre başına güç tablosundan bu değere karşılık gelen boy okunur.
Radyatör yerleşimi ve bağlantı
- Yer: Radyatör ısı kaybının en çok olduğu yere, genellikle pencere altına konur. Katalog değerleri önü ve üstü açık radyatör için geçerlidir.
- Kapatma etkisi: Radyatörün üstüne mermer denizlik konması, niş içine alınması ya da ızgaralı bir kutuyla örtülmesi ısı verimini düşürür; bu durumda hesaplanan değere pay eklenmelidir.
- Engeller: Önünde koltuk veya masa olan ve üst kısmı pencere denizliğinin altında kalan radyatörlerde kapasiteyi yaklaşık yüzde on beşe kadar artırmak gerekebilir; oran engelin türüne ve konuma göre değişir.
- Duvar ve zemin mesafesi: VST PLUS 500’ün TSE deneyinde radyatör yerden 110 mm, duvardan 50 mm uzağa monte edilmiştir. Bu mesafeler, havanın radyatörün altından girip üstünden çıkmasına imkân verir.
- Çapraz bağlantı: Gidişin üst bir uçtan, dönüşün karşı alt uçtan bağlanması suyun bütün dilimleri dolaşmasını sağlar. Hesap doğru olsa bile hatalı bağlantı, özellikle uzun radyatörlerde uç dilimlerin soğuk kalmasına yol açar.
Su sıcaklığı ve kombi uyumu
Yoğuşmalı kombilerden verim almak için çalışma sıcaklığını düşük tutmak gerekir. Ancak gidiş-dönüş sıcaklığını 90/70 °C’den 70/55 °C ya da daha aşağıya çekmek radyatörün verdiği gücü azaltır ve aynı oda için daha uzun radyatör gerektirir. Radyatörleri baştan düşük sıcaklığa göre boyutlandırmak, kombinin yoğuşma bölgesinde çalışmasına imkân verir.
Radyatörlerin toplam gücü kombinin kapasitesiyle de uyumlu olmalıdır. Toplam ihtiyacın çok altında bir cihaz evi ısıtamaz, çok üstünde bir cihaz ise sık açılıp kapanarak verimsiz çalışır. Hesaptan emin değilseniz bir tesisat uzmanına danışın ya da oda ölçülerinizle teklif isteyin; dilim hesabını birlikte yapalım. Oda bazlı örnekler için oda petek hesaplama yazısına, model seçimi için alüminyum döküm radyatör kategorisine bakabilirsiniz.
